Στην Κύπρο έχουμε την έκφραση «πέρα βρέσιη στην Καραμανιά σιηονίζει» και τη λέμε για κάποιον που αδιαφορεί για κάτι ή δεν παίρνει χαμπάρι. Στην Ελλάδα συναντάται και η παραλλαγή «πέρα βρέχει, στην Καλαμαριά χιονίζει», ενώ η φράση στέκει και μόνη της: «πέρα βρέχει».
Αφήνοντας την έκφραση, ας πάμε λίγο στην Καραμανιά. Με το όνομα αυτό ήταν γνωστή μια ιστορική περιοχή της νότιας Μικράς Ασίας, η οποία πήρε το όνομά της από το τουρκικό πριγκιπάτο των Καραμανιδών. Η σημερινή πόλη Καραμάν ήταν γνωστή στην αρχαιότητα ως Λάρανδα ή Λαρένδε. Το 322 π.Χ. καταστράφηκε από τον Περδίκκα και αργότερα ξαναχτίστηκε. Το 1256 έγινε πρωτεύουσα του κράτους των Καραμανιδών.
Η ευρύτερη περιοχή βρίσκεται κοντά στην οροσειρά του Ταύρου (Toros Dağları), ένα μεγάλο ορεινό σύμπλεγμα της νότιας Τουρκίας. Οι ψηλές κορυφές του Ταύρου είναι ορατές, υπό κατάλληλες συνθήκες, ακόμη και από τη βόρεια Κύπρο. Δεν είναι δύσκολο λοιπόν να καταλάβει κανείς γιατί στη λαϊκή φαντασία η μακρινή Καραμανιά μπορούσε να συνδεθεί με το χιόνι και να περάσει μέσα στην έκφραση.
Διαβάστε επίσης
Την γέρημη την βράκαν που κάμνει τρίκκι τράκκα
Η ιστορία του Κόνιαλη, του παραδοσιακού τραγουδιού που ταξίδεψε από την περιοχή του Ικονίου μέχρι την Κύπρο.
Στην κεντρική Μικρά Ασία ζούσαν επίσης οι Καραμανλήδες, Ορθόδοξοι Χριστιανοί που είχαν ως μητρική γλώσσα την τουρκική. Έγραφαν όμως τα τουρκικά με ελληνικούς χαρακτήρες, δημιουργώντας αυτό που σήμερα ονομάζουμε καραμανλήδικη γραφή. Από τον 18ο αιώνα κυκλοφορούσαν ακόμη και βιβλία, εφημερίδες και άλλα έντυπα γραμμένα με αυτόν τον τρόπο.
Με την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών που συμφωνήθηκε το 1923, οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί της Τουρκίας —ανάμεσά τους και οι Καραμανλήδες— μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα. Η ανταλλαγή βασίστηκε στη θρησκεία και όχι στη γλώσσα, γι’ αυτό και οι τουρκόφωνοι Ορθόδοξοι συμπεριλήφθηκαν σε αυτήν.
Πιο κάτω παρουσιάζω ένα δείγμα καραμανλήδικης γραφής που βρήκα στην ψηφιακή βιβλιοθήκη νεοελληνικών σπουδών «Ανέμη», ώστε να γίνει πιο κατανοητό στον αναγνώστη.
Δείγμα του 1840
Ιπατετναμε : Γιάνι Γκερέκ ερκεκλερέ, γκερέκ δις εχληλερέ, πογιουγέ βε κιουτζουγιέ, φαρζ ολάν Ιπατετλέρ, Απόδειπνον, Εξάψαλμος, Παναγίανην χαιρετισμολαρί, Παράκλησις, βε αζίζ Μετάληψι.
Μετάφραση:
«Βιβλίο προσευχών: Δηλαδή προσευχές που είναι απαραίτητες και αποτελούν την ιερή υποχρέωση ανδρών και γυναικών, μεγάλων και μικρών. Απόδειπνος, ο Εξάψαλμος, οι Χαιρετισμοί της Θεοτόκου, η Παράκληση και η Ακολουθία της Αγίας Μετάληψης.»
