Η μαλαφράντζα, μια άλλη ονομασία της σύφιλης, είναι ένα χρόνιο και πολύ επικίνδυνο αφροδίσιο νόσημα που προσβάλλει άνδρες και γυναίκες. Προκαλείται από το βακτήριο Treponema pallidum, ή αλλιώς ωχρά σπειροχαίτη, και μεταδίδεται κυρίως με τη σεξουαλική επαφή.

«Τον πυρετό στους Τροπικούς, του Ρίο τη μαλαφράντζα
την πυρκαγιά που ανάψαμε μια νύχτα στο Μανάο»

Νίκος Καββαδίας
Ποίημα – Πικρία

Η πρώτη καταγραφή της ασθένειας έγινε το 1494 με 1495, στη Νάπολη. Την τότε εποχή, οι Γάλλοι είχαν εισβάλει στην πόλη. Οι Ναπολιτάνοι, βλέποντας την ασθένεια να θερίζει, πίστεψαν ότι προήλθε από αυτούς και έτσι την ονόμασαν γαλλική ασθένεια.

Διαβάστε επίσης:
Φάουσα να φκάλεις: η κατάρα που έγινε κυπριακή ατάκα
Μια παλιά λέξη που ξεκίνησε ως ονομασία σοβαρής πάθησης και στην Κύπρο έμεινε ζωντανή με εντελώς διαφορετικές σημασίες.

Η λέξη μαλαφράντζα προέρχεται από το ιταλικό male di Francia, δηλαδή «αρρώστια της Γαλλίας». Το όνομα σύφιλη ήρθε περίπου το 1530 από τον Ιταλό Girolamo Fracastoro.

«Τότε (δηλ. στις αρχές του 16ου αι.) αυτή η αρρωστία, ώντας ακόμη νέα και αγνώριστη, δεν είχεν ακόμη κανένα όνομα κύριον, αμή κάθε Έθνος την ονόμαζε με το όνομα του τόπου ή του έθνους από το οποίον την έλαβεν. Όθεν οι Φραντζέζοι, επειδή και την έλαβον τότε από τους Νεαπολιτάνους, την ονόμαζαν πάθος νεαπολιτάνικον. Οι Ιταλοί όμως, θαρρούντες ότι τους την έφεραν οι Φραντζέζοι, την ονόμαζαν πάθος φραντέζικον, ήγουν μαλφραντζέζε, όθεν προέρχεται και το ρωμαίικον όνομα μαλαφράντζα».

Ερμηνεία περί του πώς πρέπει να θεραπεύεται το
γαλλικόν πάθος ήγουν η μαλαφράντζα
Ιωάννης Νικολίδης

Διαβάστε επίσης:
Ο μισκίνης και οι λεπροί – Μικρό ιστορικό
Πώς μια λέξη που σήμαινε αρχικά τον φτωχό ταξίδεψε από γλώσσα σε γλώσσα και στην Κύπρο συνδέθηκε κάποτε ακόμη και με τη λέπρα.

Στην Κύπρο λέμε ακόμη τη λέξη, αλλά με λίγη διαφορά. Δεν τη λέμε μαλαφράντζα, αλλά μαλαζαβράνγκα. Στα κυπριακά, τη λέξη τη χρησιμοποιούμε για κάποια αόριστη ασθένεια που μπορεί να πιάσεις από κάτι ακάθαρτο. Για παράδειγμα:

– Ρε, φκάρτα τα ρούχα σου, έν’ πολλά ξιμαρισμένα. Εννά πιάσεις καμιάν μαλαζαβράνγκα.

– Μεν πέφτεις με την πατανία του στρατού τζαι να κολλήσεις καμιάν μαλαζαβράνγκα.